Δημήτριος Παπαχαραλάμπους, ο μεγάλος ευεργέτης

Επιμέλεια Γιάννη Χαλάτση, Διευθυντού τής Παπαχαραλαμπείου Δημοτικής Βιβλιοθήκης.

Ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους γεννήθηκε στήν Χόμορη Ναυπακτίας τό 1885. Παππούς του ήταν ο Χαράλαμπος Κεφάλας, ο οποίος έλαβε μέρος στήν μάχη στό Βασιλάδι καί επέζησε κατά τήν έξοδο τού Μεσολογγίου, τό 1826. Ο παππούς του γυρίζοντας στό χωριό του χειροτονήθηκε ιερέας καί καθότι παπάς καί Χαράλαμπος η οικογένειά τους πολιτογραφήθηκε έκτοτε μέ τό επώνυμο Παπαχαραλάμπους.

Δημήτριος Παπαχαραλάμπους, ο μεγάλος ευεργέτηςΟ μικρός Δημήτρης Παπαχαραλάμπους στά πολύ νεανικά του χρόνια ασκούσε τό επάγγελμα τού «γυρολόγου» στήν περιοχή τής Πελοποννήσου, κοντά στόν επίσης γυρολόγο Περιστιάνο Γεώργιο Παπαηλία, πουλώντας εικόνες Αγίων. Ύστερα εγκαταστάθηκε στό χωριό του, όπου στό ισόγειο τού πατρικού του σπιτιού λειτούργησε «καφεπαντοπωλείο». Η απόδοση τής επαγγελματικής του αυτής απασχόλησης άρχισε νά μειώνεται από τήν στιγμή πού καί ο συντοπίτης του Νικόλαος Μπάζας άνοιξε ίδιο μαγαζί.

Η αποδημία ήταν τότε η μόνη διέξοδος, καθώς μέ τήν αρχή τού εικοστού αιώνα άρχισε συστηματικότερη καί πολυπληθέστερη μετανάστευση στήν Αμερική. Κάτω από τήν πίεση τών οικονομικών συνεπειών τής τότε κρίσης καί τήν παρόρμηση τών προσδοκιών γιά καλύτερες μέρες καί προόδου άρχισε η μεταναστευτική έξοδος. Τόν δρόμο αυτόν ακολούθησε τό 1907 καί ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους, μέ τήν παρότρυνση καί τήν βοήθεια τού συγχωριανού του Βασίλη Λυμπέρη.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον νά μάθουμε μερικές πληροφορίες γιά τήν ζωή καί τό οδοιπορικό τού μεγάλου ευεργέτη στήν Αμερική, τού ανθρώπου πού έβαλε τήν πόλη τής Ναυπάκτου σέ τροχιά ανάπτυξης τήν μεταπολεμική περίοδο. Μάς τίς αφηγήθηκε ο καταγόμενος από τήν Περίστα Ναυπακτίας κ. Τρύφωνας Χατζηνικολάου, πού διετέλεσε πάνω από 25 χρόνια πρόεδρος τής Ναυπακτιακής Αδελφότητας τής Νέας Υόρκης καί γνώρισε τόν Δημήτριο Παπαχαραλάμπους προσωπικά στήν Αμερική. Μάς λέει λοιπόν:

«… Τό ταξίδι του κράτησε 25 ημέρες καί ο νεαρός Δημήτριος αρρώστησε από ναυτία καί σάν έφθασε στή Νέα Υόρκη, ήταν τόσο αδύναμος, πού οι συνταξιδιώτες του λέγανε πώς οι αμερικάνοι γιατροί πού εξέταζαν τούς νεοφερμένους μετανάστες θά τόν γύριζαν πίσω μέ τό ίδιο καράβι, τό «Θεμιστοκλή»…. Τελικά, τά κατάφερε καί παρέμεινε.

Όταν έφτασε στήν Νέα Υόρκη, οι Ναυπάκτιοι μετανάστες τόν φιλοξένησαν στά δωμάτια τους, πού κοιμόντουσαν τρείς καί πέντε μαζί, γιά νά γλιτώνουν μερικά δολάρια από τό ενοίκιο. Τού αγοράσανε ένα πανέρι, τό γεμίσανε τριαντάφυλλα καί τόν στείλανε στούς κεντρικούς δρόμους καί πωλούσε έξι τριαντάφυλλα γιά τό ένα δέκατο τού δολαρίου. Αυτό έγινε μέχρι πού άρχισαν τά κρύα καί τά χιόνια. Τό χειμώνα αναγκάσθηκε καί έπιασε δουλειά ως «πιατάς» στό ξενοδοχείο «ο Πρίγκηπας Γεώργιος», κοντά στήν 5η λεωφόρο, ύστερα από σύσταση τού μετανάστη από τήν Αναβρυτή Βασίλη Δημόπουλου. Ο μισθός του ήταν ένα δολάριο τήν ημέρα καί τό φαγητό γιά τούς εργάτες πέμπτης κατηγορίας. Σάν ήλθε η άνοιξη, ο Παπαχαραλάμπους ξαναπήρε τό πανέρι καί βγήκε στούς κεντρικούς δρόμους, πουλώντας τά ανοιξιάτικα λουλούδια, πού οι τότε Αμερικανοί, κατά τήν επιστροφή τους από τήν εργασία στό σπίτι τούς είχαν τό έθιμο καί αγοράζανε ένα μπουκέτο λουλούδια γιά τήν γυναίκα τους. Έτσι, ο νεαρός μετανάστης έβγαζε ένα καλό μεροκάματο, αλλά πολλές φορές αντιμετώπιζε προβλήματα μέ τήν αστυνομία, γιατί απαγορευόταν η πώληση σέ κεντρικά σημεία λουλουδιών καί φρούτων. Γιά πέντε ολόκληρα χρόνια γυρνούσε στούς δρόμους τής Νέας Υόρκης, πουλώντας λουλούδια, κάστανα καί φρούτα τής εποχής…»

Ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους δέν υστέρησε σέ πατριωτισμό. Τό 1912 επέστρεψε εθελοντικά στήν πατρίδα του, κατατάχτηκε στόν στρατό καί έλαβε μέρος στίς μάχες τού απελευθερωτικού αγώνα κατά τήν διάρκεια τών βαλκανικών πολέμων. Μετά τήν αποστράτευσή του παντρεύτηκε τήν χωριανή του Βασιλική Ανδρεοπούλου καί στήν συνέχεια αναζήτησε τρόπο νά επιστρέψη στήν Αμερική.

Στό σημείο αυτό θεωρούμε σκόπιμο νά αναφέρουμε τήν μαρτυρία τού κ. Νικολάου Παραλίκα, σύμφωνα μέ τήν οποία τό χρονικό εκείνο διάστημα:
«....ο Παπαχαραλάμπους εργάστηκε στό λιοστάσι τού παππού του, απ’ τόν οποίο πήρε ως εργατικά λάδι. Τό μισό τό έστειλε στό χωριό στήν γυναίκα του καί τό υπόλοιπο τό πούλησε γιά νά συμπληρώση τά έξοδα τής επιστροφής του στήν Αμερική».

Συνεχίζοντας τήν αφήγησή του ο Τρύφωνας Χατζηνικολάου μάς πληροφορεί γιά πτυχές τής εμπορικής του δραστηριότητας στήν δεύτερη φάση τής μετανάστευσής του. Μάς λέει λοιπόν ότι:
«....Όταν ο Δημήτρης γύρισε στήν Νέα Υόρκη έκανε μεγάλες προσπάθειες νά ανοίξη δικό του ανθοπωλείο καί τελικά ενοικίασε ένα μικρό μαγαζάκι. Ύστερα από λίγα χρόνια μετακινήθηκε στό μεγάλο υπόγειο, γωνία, στήν 6η λεωφόρο.

Τό εμπορικό μυαλό τού δραστήριου Ναυπακτίτη κατάφερε νά μετατρέψη τό υπόγειο αυτό μαγαζάκι σέ ένα από τά μεγαλύτερα ανθοπωλεία τής Αμερικής.
Στήν αγορά χονδρικής πώλησης λουλουδιών ο πανέξυπνος Κραβαρίτης δέν αγόραζε λουλούδια τίς πρώτες πρωϊνές ώρες, αλλά. περίμενε πρώτα νά περάσουν οι ανθοπώλες τών μεγάλων ανθοπωλείων καί οι λιανοπωλητές ανθοπώλες τών απομακρυσμένων μαγαζιών. Τό μεσημέρι, όταν εμφανιζόταν ο Παπαχαραλάμπους, αγόραζε φθηνότερα. από τούς άλλους συναδέλφους του καί είχε τήν δυνατότητα νά πουλάη καί φθηνότερα. Έτσι, σιγά-σιγά οι Αμερικάνοι μάθανε ότι αυτός είχε τίς καλύτερες τιμές λουλουδιών καί τόν προτιμούσαν σέ αγορές γιά γάμους καί κηδείες.

Επίσης, ήταν πολύ «διπλωμάτης» καί πρό παντός στίς πωλήσεις στίς γυναίκες. Όταν αγόραζαν, αυτός τούς πρόσφερε δωρεάν ένα ωραίο λουλούδι, πού τό καρφίτσωνε στό στήθος ή τό χάριζε στά παιδιά τους. Έτσι, οι Αμερικάνες διαφήμιζαν τό ανθοπωλείο του ως τό καλύτερο τής Νέας Υόρκης καί κοντά στίς γυναίκες κατέφθαναν καί οι άνδρες.

Μέ τήν συρροή τών πολυάριθμων καί εκλεκτών πελατών, τά δολάρια συγκεντρώνονταν στό χρηματοκιβώτιο τού Παπαχαραλάμπους. Η οικονομική του πρόοδος έγινε στόχος τών γκάγκστερς. Σέ μιά επίθεσή τους κατόρθωσε νά εξουδετερώση τόν ένα, ενώ οι άλλοι δυό συνελήφθησαν από τήν Αστυνομία, καθώς τό σκυλί του τούς ακολούθησε, προδίδοντας τό κρησφύγετό τους. Λέγεται πώς τό γεγονός αυτό συνετέλεσε στήν εξάπλωση τής φήμης του καί τήν επαγγελματική του προβολή.

Τέλος, ο Τρύφωνας Χατζηνικολάου μας περιγράφει μερικά γεγονότα πού είχαν σχέση μέ τά κοινωφελή έργα του:
«Μετά τόν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο η Ελλάδα ήταν τελείως κατεστραμμένη από τήν Γερμανοϊταλική κατοχή καί τόν εμφύλιο πόλεμο. Ο ιδεαλιστής Παπαχαραλάμπους φορτισμένος μέ ανθρωπιά καί εμπνεόμενος από τήν ευγενή φιλοδοξία νά συμβάλη στό καλό τής κοινωνίας πήρε τήν μεγάλη απόφαση. Άρχισε νά γράφη γράμματα πρός τόν τότε Μητροπολίτη Χριστοφόρο Αλεξανδρόπουλο καί τόν Δήμαρχο Κώστα Μακρυγιάννη, μέ τήν βοήθεια τού αρχισυντάκτη τής ημερήσιας ελληνικής εφημερίδας «Εθνικός Κήρυξ» τής Νέας Υόρκης, πού ήταν φίλος του.

Οι άρχοντες τής πόλης Ναυπάκτου δέχθηκαν μέ πολύ ενθουσιασμό τήν απόφασή του νά διαθέση εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια γιά τό προγραμματισμένο έργο του. Έλαβε πολλές συγχαρητήριες επιστολές, πού τόν υμνούσαν καί τόν ευγνωμονούσαν.

Εκεί πού βρήκε δυσκολία ήταν μέ τούς εργολάβους, πού τού ζητούσαν περισσότερα από τά συμφωνηθέντα καί τά έργα καθυστερούσαν. Η καθυστέρηση αυτή τόν πίκρανε τόσο πολύ καί αφού δέν μπορούσε νά πιέση τούς εργολάβους μέσω τών Δημοαρχόντων τής πόλης Ναυπάκτου, πού κατά κάποιον λόγο είχαν κι αυτοί μερικές ευθύνες γιά τήν αδικαιολόγητη καθυστέρηση, έστειλε μιά ανοιχτή επιστολή πρός τήν τότε βασίλισσα Φρειδερίκη, πού δημοσιεύθηκε στήν Εφημερίδα «Νεολόγος Πατρών». Τό αποτέλεσμα ήταν νά επέμβη η Βασίλισσα καί όλοι μαζί εργολάβοι καί Δημό-άρχοντες τής Ναυπάκτου παραμέρισαν τίς προστριβές, τίς περισσότερες χρηματικές απαιτήσεις καί τά έργα προχώρησαν μέ πολύ γρήγορο ρυθμό.

Τό καλοκαίρι τού 1958 θυμάμαι πού τόν συνάντησα στήν Αθήνα, όταν διαπραγματευόταν μιά πολυκατοικία πού τελικά τήν αγόρασε γιά νά συντηρούνται από τά ενοίκια τά κοινωφελή έργα πού έφτιαξε στήν Ναύπακτο.

Τήν άνοιξη τού 1959 ο Βασιλιάς Παύλος ανακήρυξε τόν Δημήτριο Παπαχαραλάμπους ΕΘΝΙΚΟΝ ΕΥΕΡΓΕΤΗ καί τού έστειλε στό Γενικό Προξενείο Νέας Υόρκης δυό παράσημα. Τό ένα ήταν τού Τάγματος τού Γεωργίου Α' καί τό άλλο τής Τοπικής Αυτοδιοίκησης».

Κλείνουμε τήν περιγραφή τού κ. Τρύφωνα Χατζηνικολάου μέ τήν μαρτυρία του από τήν βραδιά τής απονομής Τιμητικού Διπλώματος πού η Πατρίδα Ελλάδα τόν ανακήρυξε Εθνικό Ευεργέτη:
«Στό τέλος τών ομιλιών οι παρευρισκόμενοι μέ θερμά χειροκροτήματα, χαιρέτισαν τήν τιμητική αυτή απόφαση τής Ελληνικής πολιτείας καί έφθασε η στιγμή νά πή δυό λόγια ο τιμώμενος. Τότε παρατήρησα ότι στό πρόσωπό του έτρεχαν δάκρυα καί μού είπε μέ σιγανή φωνή: «πές τά εσύ γιά μένα, είμαι πολύ συγκινημένος δέν μπορώ νά αρθρώσω ούτε μιά λέξη».

Έτσι, πήρα εγώ τόν λόγο καί τόν δικαιολόγησα γιά τήν απέραντη συγκίνησή του καί εκ μέρους του ευχαρίστησα όλους τούς επίσημους γιά τά καλά καί θερμά λόγια τους.

Όταν αναχώρησαν οι Επίσημοι καί οι Συμπατριώτες μας Ναυπάκτιοι συνόδευσα τόν Παπαχαραλάμπους μέχρι τό δωμάτιό του, πού έμεινε σ’ ένα Ξενοδοχείο κοντά στό Ανθοπωλείο, καί μέ πολλή συγκίνηση τού ευχήθηκα καλή πατρίδα καί καλά γεράματα.

Ύστερα από ένα χρόνο δώρισε τό Ανθοπωλείο στούς υπαλλήλους καί επέστρεψε στήν αγαπημένη του Ναύπακτο. Τόν Αύγουστο μήνα τού έτους 1961 πέθανε καί αναπαύεται γιά πάντα στά άγια χώματα τής ιδιαίτερης πατρίδας του καί εμείς οι Ναυπάκτιοι τής Αμερικής μνημονεύουμε τό δοξασμένο όνομά του καί τά καλά του έργα».

Παράλληλα μέ τήν επαγγελματική του ενασχόληση ο Παπαχαραλάμπους πέτυχε τήν πνευματική καί ηθική του καλλιέργεια. Συναναστρεφόταν μέ πνευματικούς ανθρώπους πού τόν βοήθησαν στήν πνευματική του ανέλιξη. Αυτό προκύπτει από τό γεγονός ότι, ενώ πέρασε μέσα από σκληρή δοκιμασία, κατόρθωσε νά υπερνικήση τήν ζωντανή έφεση πού υπάρχει σέ κάθε άνθρωπο γιά ατομική καλοπέραση καί συσσώρευση πλούτου. Χωρίς ποτέ νά ζητήση τίποτα από κανέναν διέθεσε απλόχερα αυτά πού δημιούργησε μέ πολύ μόχθο γιά τήν ικανοποίηση κοινωνικών καί κυρίως πολιτιστικών αναγκών τής πατρίδας του, όσο ακόμα ήταν στήν ζωή.

Στήν Ελλάδα καί στήν Αμερική υποστήριξε πολλά δοκιμαζόμενα άτομα καί μέ τίς εισφορές του βοήθησε σχολεία, εκκλησίες, τό χωριό του καί τήν πόλη τής Ναυπάκτου μέ έργα ευποιΐας.

Τά σημαντικότερα έργα του στή Ναύπακτο είναι:

Α. ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ: Θέλοντας νά συμβάλη, κατά τό δυνατόν, στήν πνευματική ανάπτυξη τών συμπατριωτών του, χρηματοδότησε τήν ανέγερση σέ οικόπεδο, πού δώρισε ο Ανδρέας Κοζώνης, διώροφου κτιρίου προοριζόμενο γιά τήν στέγαση τής Βιβλιοθήκης. Η Βιβλιοθήκη υπήχθη στό Υπουργείο Παιδείας καί Θρησκευμάτων καί σήμερα είναι μιά από τίς καλύτερες λαϊκές Βιβλιοθήκες τής Χώρας μας.

Β. ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟΣ ΑΙΘΟΥΣΑ: Αγόρασε οικοπεδική έκταση στήν συνοικία Ψανή καί οικοδομήθηκε η «ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟΣ ΑΙΘΟΥΣΑ», μέ σκοπό τήν στέγαση τής πνευματικής κίνησης στήν Ναύπακτο μέ συναυλίες, διαλέξεις, κινηματογραφικές καί θεατρικές παραστάσεις, καθώς καί τήν στέγαση τής νεοσύστατης Φιλαρμονικής Ναυπάκτου.

Γ. ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟ ΣΤΑΔΙΟ: Χρηματοδότησε επίσης τήν αγορά έκτασης, στήν οποία ανεγέρθηκε τό «ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΕΙΟ ΣΤΑΔΙΟ», μέ σκοπό νά καλύψη τίς ανάγκες γιά τήν άθληση τής νεολαίας.

Δ. Χρηματοδότησε, ακόμη, τήν κατασκευή στίς τρείς πλατείες τής πόλης μας εγκαταστάσεων πρώτης ανάγκης.

Ε. Συνέστησε μέ τήν διαθήκη του τό «ΙΔΡΥΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ καί ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ», στό οποίο άφησε τό μεγαλύτερο μέρος τής ακίνητης καί τής κινητής περιουσίας του. Η ακίνητη περιουσία του αποτελείται από τό σπίτι καί τό περιβόλι στήν Ναύπακτο, καί τά διαμερίσματα τής πολυκατοικίας του, πού βρίσκεται στήν Αθήνα. Από τά έσοδα καί από τούς τόκους τών καταθέσεών του χρηματοδοτούνται οι σκοποί τού Ιδρύματος πού είναι:
-η συντήρηση καί διατήρηση τής ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΗΣ καί
-η ενίσχυση άπορων καί παροχή υποτροφιών σέ πρωτεύσαντες μαθητές.

Ως διαχειριστική επιτροπή τού Ιδρύματος όρισε τούς: Μητροπολίτη, Δήμαρχο, τόν Διευθυντή τού Υποκαταστήματος Ναυπάκτου τής Εθνικής Τράπεζας καί τόν Πρόεδρο τού Εμπορικού Συλλόγου.

Ο Μητροπολίτης μας κ. Ιερόθεος από τήν πρώτη στιγμή τής ενθρόνισής του στήν Ναύπακτο έδειξε ιδιαίτερο ζήλο γιά τήν καλύτερη δυνατή λειτουργία τών Κληροδοτημάτων καί φυσικά καί γιά τό Ίδρυμα Δημητρίου καί Βασιλικής Παπαχαραλάμπους. Φρόντισε νά αξιοποιηθή μέ τόν καλύτερο δυνατό τρόπο η περιουσία του καί νά υλοποιούνται οι σκοποί τού Ιδρύματος. Όπως είναι γνωστόν, μέ πρωτοβουλία τού Μητροπολίτη, κάθε χρόνο, μία Κυριακή τού Δεκεμβρίου, γίνεται απολογισμός όλων τών Ιδρυμάτων πού λειτουργούν στήν πόλη. Η καθιέρωση αυτή έχει ως κύριους στόχους:

  • Τήν απόδοση τιμής στή μνήμη τών Ευεργετών - Δωρητών,
  • Τήν ενημέρωση τών πολιτών ώστε νά υπάρχη πλήρης δημοσιοποίηση καί συμμετοχή τών ενδιαφερομένων,
  • Τήν αποδοχή τυχόν προτάσεων εκ μέρους τών πολιτών γιά όσο τό δυνατόν αποτελεσματικότερη λειτουργία τών Ιδρυμάτων, καί τέλος
  • Τήν προβολή τών παραδειγμάτων τής κοινωνικής χρήσης τού πλούτου, ώστε νά υπάρχουν στό μέλλον καί άλλοι μιμητές.


Αυτό σέ συντομία υπήρξε τό κοινωφελές έργο, πού δημιούργησε στήν πόλη μας ο αείμνηστος Δημήτριος Παπαχαραλάμπους.

Τόν Δημήτριο Παπαχαραλάμπους η μέν Ελληνική Πολιτεία τόν ανακήρυξε Εθνικό Ευεργέτη ο δέ Δήμος Ναυπάκτου τόν ανακήρυξε Μεγάλο Ευεργέτη.
Επίσης, ο δήμος έδωσε τό όνομά του στήν πλατεία κοντά στήν κατοικία του, όπου τό 1971 ο Ελληνοαμερικανικός Σύνδεσμος Ναυπάκτου ανήγειρε μαρμάρινη προτομή.

Η Παπαχαραλάμπειος Βιβλιοθήκη εξέδωσε τήν έκδοση ειδικού τιμητικού τόμου αφιερωμένου στήν μνήμη Του.

Όλα αυτά πού ειπώθηκαν παραπάνω είναι συμπυκνωμένα στά επιγράμματα τής προτομής του:



«ΕΚΑΝΑ Ο,ΤΙ ΜΠΟΡΕΣΑ»

«γιά σέ Πατρίδα μόχθησα
σκληρά μακρυά στά ξένα
κι’ όσα μέ ιδρώτα απόκτησα
τά χάρισα σέ Σένα».

  • Προβολές: 496