Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου: Β' Προβληματισμοί για το Σώσον Κύριε τον λαόν Σου

Δημοσιεύθηκε στο “Βήμα” την Κυριακή 23-8-1998

Το άρθρο του Σεβ. Μητροπολίτου Ελβετίας κ. Δαμασκηνού που δημοσιεύθηκε στο “Βήμα” (16-8-1998) ως απάντηση σε δικό μου κείμενο που δημοσιεύθηκε και πάλι στο “Βήμα” (9-8-1998) με εξέπληξε, αφ’ ενός μεν για την ασυνήθη για τον χαρακτήρα και την ευγένειά του φρασεολογία, αφ’ ετέρου δε για τις απόψεις του περί Εκκλησίας.

Πράγματι, η ευγένεια του Σεβ. Μητροπολίτου Ελβετίας κ. Δαμασκηνού, η παιδεία και η ευρωπαϊκή κουλτούρα του, η γνωριμία μας, η αμοιβαία εκτίμηση, η πρόσφατη ολοκάρδια επικοινωνία μας, επέβαλαν έναν άλλο τρόπο απαντήσεως, με χρησιμοποίηση επιχειρημάτων και όχι υποτιμητικών και ήκιστα ευγενικών υπαινιγμών σε βάρος μου. Τελικά, εκείνο που δίνει αξία σε ένα κείμενο είναι η ψύχραιμη επιχειρηματολογία και όχι οι αδόκιμοι χαρακτηρισμοί, και μάλιστα όταν αποδίδονται σε έναν εν Χριστώ αδελφό.

Έπειτα, οι απόψεις περί Εκκλησίας, που υπάρχουν στο κρινόμενο κείμενο, προβληματίζουν βαθύτατα, αφού υπονοείται μάλλον μια βατικάνεια αντίληψη περί της Εκκλησίας, ωσάν η Εκκλησία να ταυτίζεται μόνον με την Σύνοδο των Ιεραρχών και των Συνοδικών Επιτροπών. Με προκαλούν βαθειά οι φράσεις που ακούω συχνά: “η Εκκλησία μας απεφάσισε”, ή “ο λαός μας σέβεται την Εκκλησία του”, που λέγονται από διαφόρους και δείχνουν μια εκκλησιολογική παρέκλιση. Φυσικά, με προκαλούν πολύ και οι καλβινιστικές απόψεις περί Εκκλησίας, ωσάν η Εκκλησία να είναι μια αόρατη κοινωνία πιστών, όπως επίσης μου δημιουργούν πρόβλημα και οι πουριτανικές αντιλήψεις για την Εκκλησία, περί ορατής κοινωνίας, σύμφωνα με ευσεβιστικές αντιλήψεις. Πιστεύω στην Εκκλησία των Προφητών, των Αποστόλων, των Μαρτύρων, των Οσίων, των Οικουμενικών Συνόδων, της οποίας τα μέλη βουλεύονται “κατά τας των αγίων Θεοπνεύστους Θεολογίας και το της Εκκλησίας ευσεβές φρόνημα”.

Άλλωστε, κατά τον άγιο Ειρηναίο Λυώνος, η Εκκλησία συνδέεται αναπόσπαστα με την θεολογία που είναι η ορθή δόξα της Εκκλησίας, και με την θεία Ευχαριστία που είναι η αληθινή πράξη της Εκκλησίας. Το θέμα είναι σοβαρότατο και δεν θα επεκταθώ περισσότερο αναλύοντας την αυθεντική διδασκαλία του Μ. Αθανασίου εναντίον της “Εκκλησίας” της εποχής του, ή την ορθόδοξη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά εναντίον Κληρικών και Συνοδικών Επιτροπών, δηλαδή της “επίσημης Εκκλησίας” της εποχής του, ή ακόμη την ομολογία του αγίου Μάρκου του Ευγενικού εναντίον της “Εκκλησίας” εκείνης που υπέγραψε την μετατροπή της σε μια ιδιότυπη Ουνία. Και όλα αυτά λέγονται από την άποψη ότι εάν επαληθευθούν μερικές πρόωρες και βιαστικές ενέργειες κοινωνίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας με άλλες ετερόδοξες ομολογίες, τότε θα βρουν αντιθέτους πολλούς Επισκόπους, θεολόγους, μοναχούς του Αγίου Όρους και πολύ λαό. Γι’ αυτό και πρέπει κάθε κίνηση να γίνεται με προσοχή, θεολογικό λόγο και προπαντός ορθόδοξη εκκλησιαστική συνείδηση, για να μη δημιουργηθούν τραύματα στο εκκλησιαστικό σώμα.

Πέρα από αυτά τα εισαγωγικά, θα ήθελα να υπογραμμίσω, όσο μπορώ σύντομα, μερικά σημεία, τα οποία υποστηρίζουν το προηγούμενο άρθρο σχετικά με το τροπάριο “νίκας τοις βασιλεύσιν”.

1. Τα όσα έγραψα στο άρθρο μου δεν αναφέρονταν στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας κ. Δαμασκηνό, και μάλιστα δεν είχα σοβαρό λόγο να το κάνω ύστερα από την εγκάρδια επικοινωνία μας που είχαμε πρόσφατα και την πρόσκλησή του να επισκεφθώ την Γενεύη. Απλώς έλαβα αφορμή από ένα περιστατικό που έγινε κατά την τελετή θεμελιώσεως της ζεύξεως Ρίου - Αντιρρίου και διατύπωσα τις σκέψεις μου, τις οποίες είχα εκφράσει και δημοσιεύσει παλαιότερα. Άλλωστε, είχα ευθύνη για ό,τι έγινε, αφού, ως επιχώριος Μητροπολίτης, από ευγένεια προσεκάλεσα και άλλους Αρχιερείς και παρεχώρησα στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας να διαβάση την σχετική ευχή και να επιτελέση τον αγιασμό. Έτσι, στο γνωστό άρθρο ανέπτυξα τις απόψεις μου κινούμενος κυρίως από ποιμαντικούς και όχι προσωπικούς λόγους, γιατί νομίζω ότι έχουμε καθήκον να ενημερώνουμε τον λαό.

2. Η φράση “νίκας τοις βασιλεύσιν” εννοιολογικά αναφέρεται στους άρχοντας που ηγούνται του λαού, οπότε κανονικά δεν μπορεί, ούτε πρέπει να δημιουργή πρόβλημα, όπως πράγματι δεν δημιουργεί πρόβλημα στην Ευρώπη, την Αμερική και αλλού. Όμως στην Ελλάδα η φράση αυτή φορτίστηκε με μια αρνητική έννοια και έτσι προκαλεί. Εξηγώντας αυτή την σκέψη μου μπορώ να αναφερθώ στο ότι πράγματι η Βασιλεία μετά την επανάσταση του 1821 δεν έχει καμμία σχέση με την Βασιλεία που επικρατούσε στο Βυζάντιο - Ρωμανία, αλλά πρόκειται για μια “εισαγόμενη” εξουσία με καθαρώς φεουδαλιστική, κληρονομική και ρατσιστική νοοτροπία, κατά τα φεουδαλιστικά πρότυπα, τα οποία κυριαρχούσαν στην Ευρώπη και την εποχή εκείνη, όπως πολύ ωραία ανέλυσε, κατά τρόπο προφητικό και αυτήν την πλευρά, ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, σύμφωνα με τα οποία ο βασιλεύς έδιδε τα φέουδα σε βαρόνους, κόμητες, ιππότες κλπ., οι οποίοι στην συνέχεια ώφειλαν τελεία υπακοή σε αυτόν. Στην πραγματικότητα η Ελλάδα θεωρήθηκε ένα τέτοιο φέουδο, στο οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις έπρεπε να βάλουν έναν μονάρχη - φεουδάρχη, που θα κάνη τελεία υπακοή στα αφεντικά του. Δεν μπορώ ποτέ να συμφιλιωθώ με την έννοια ότι οι ήρωες της Επανάστασης του 1821 ήθελαν την μετατροπή της Ελλάδος σε ένα ιδιότυπο φέουδο των Μεγάλων Δυνάμεων. Διαμαρτύρεται έντονα η ρωμαίικη συνείδησή μου.

Ο Charles Frazee αναλύει διεξοδικά τον τρόπο και τον σκοπό για τον οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις έδωσαν την προσοχή τους στην εύρεση του υποψηφίου Κυβερνήτου μεταξύ των πριγκήπων των γερμανικών κρατιδίων. Έτσι, επέλεξαν στην αρχή τον Λεοπόλδο του Saxe-Coburg και στην συνέχεια, μετά την άρνησή του, επέλεξαν τον Όθωνα, δευτερότοκο υιό του Λουδοβίκου της Βαυαρίας. Επίσης, “η προσοχή των δυνάμεων συγκεντρώθηκε στο να πείσουν τον Βασιλιά να εκλέξει ανθρώπους ευνοουμένους των κυβερνήσεών τους”. Την εποχή εκείνη οι Ρώσοι άρχισαν έναν αγώνα να πείσουν τον νεαρό Όθωνα να γίνη Ορθόδοξος, σύμφωνα με το σκεπτικό ότι αυτή η ενέργεια είναι “η σπουδαιότερη πράξη για την ενίσχυση της βασιλείας και για το καλό των υπηκόων της”. Με ξενίζει αυτή η φράση “υπηκόων της”, γιατί με κατατάσσει στους δουλοπάροικους! Προχωρεί ακόμη περισσότερο η σχετική εντολή του κόμητα Νέσελδορ: “περισσότερο από κάθε άλλη χώρα ο θρόνος και η εκκλησία πρέπει να αλληλοϋποστηρίζονται εκεί και περισσότερο από κάθε αλλού ένας νέος ηγεμόνας και ένας λαός που πρόσφατα κλήθηκε στην πολιτική ελευθερία, να μπορούν να επικαλούνται την βοήθεια του Παντοδυνάμου μπροστά στην ίδια αγία Τράπεζα”.

Είναι πολύ χαρακτηριστική και μια επιστολή που απέστειλε ο Όθωνας στον πατέρα του Λουδοβίκο: “...η πνευματική αρχή του κλήρου της χώρας θα μπορούσε να γίνει επικίνδυνη για τον κοσμικό άρχοντα, αν ο ανώτερος κλήρος συνιστούσε μια ομάδα, καθόσον ολόκληρος ο Κλήρος κατόπιν θα έπαιρνε τον λαό με το μέρος του εναντίον του άρχοντα. Νομίζω ότι θα μπορούσαμε να υπερβούμε όλες αυτές τις δυσκολίες, αν δημιουργούσαμε μία σύνοδο υπό την διεύθυνση κάποιου μητροπολίτη που θα ήταν κάτι σαν τους προέδρους των δικών μας επιτροπών και ουσιαστικά δεν θα είχε εξουσία. Σε ορισμένα χρονικά διαστήματα ο άρχοντας θα μπορεί να διαλέξει τα μέλη αυτής της συνόδου”.

Τέτοιες ωμές επεμβάσεις έγιναν και αργότερα από την “εισαγόμενη” βασιλεία όχι μόνον στην εκκλησιαστική, αλλά και στην πολιτική ζωή του τόπου. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο στα θέματα αυτά, απλώς θα τονίσω ότι και τα κατά καιρούς μέλη της Διοικήσεως της “Εκκλησίας” με την βατικάνεια αντίληψη, όπως και οι διάφοροι πολιτικοί έχουν τεράστιες ευθύνες για τέτοιες επεμβάσεις. Και οι νέοι Επίσκοποι δεν είμαστε διατεθειμένοι να ανεχθούμε άλλες επεμβάσεις.

3. Μέσα στα πλαίσια της φεουδαρχικής βασιλείας που ανέφερα προηγουμένως έχουμε και την παρείσφρυση στην θεία λατρεία διαφόρων κειμένων, όπως την μνημόνευση των ονομάτων του Βασιλέως, της Βασιλίσσης, του Διαδόχου, της Βασιλομήτορος, ενώ η εντολή του Αποστόλου Παύλου είναι να προσευχόμαστε “υπέρ βασιλέων και πάντων των εν υπεροχή όντων...” (Α’ Τιμ. β’, 1-2), χωρίς να συνιστά στους Χριστιανούς να μνημονεύουν τον Νέρωνα, αυτοκράτορα της εποχής εκείνης, την ευχή “Κύριε σώσον τους Βασιλείς” και τον “πολυχρονισμό” των Βασιλέων που ψαλλόταν σε κάθε λειτουργία σε κάθε χωριό, ίσως, όπως γράφουν τα κείμενα που αναφέραμε προηγουμένως, για να εδραιωθή η βασιλεία, ο ξένος αυτός θεσμός, το ξένο αυτό σώμα, στην Ελλάδα. Δεν μπορώ να δεχθώ τέτοιες επεμβάσεις στα λειτουργικά κείμενα. Με την αλλαγή των πολιτευμάτων επέρχονταν αλλαγές στα κείμενα της λατρείας μας. Οπότε, στον λαό δημιουργήθηκε πρόβλημα και για φράσεις σε άλλα τροπάρια. Τελικά, όσοι διατείνονται ότι με τον όρο “νίκας τοις βασιλεύσιν” εννοούνται οι άρχοντες, τότε θα έπρεπε μετά την μεταπολίτευση να μνημονεύουν σε κάθε λειτουργία των ονομάτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, της Συζύγου του και της οικογενείας του!

4. Και πάλι υποστηρίζω ότι για λόγους ποιμαντικούς, ακριβώς επειδή έχει ταλαιπωρηθή ο ελληνικός λαός από παρεμβάσεις στα ενδότερα της εκκλησιαστικής ζωής και της λατρείας, μπορεί να γίνη αλλαγή κυρίως στο συγκεκριμένο τροπάριο, επειδή ψάλλεται σε κάθε αγιασμό, με την φράση “νίκας τοις ευσεβέσι”. Ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ μας έλεγε να το ψάλλουμε με την φράση “νίκας τοις ευσεβέσι” παρά “τήν εισήγησιν και κρίσιν της μονίμου Συνοδικής Επιτροπής”, όπως άλλωστε κάνουν πολλοί Αρχιερείς, και μάλιστα ο ίδιος ο αείμνηστος Μακαριώτατος κατά την μακρά του αρχιεπισκοπική διακονία έψαλε κατά τους αγιασμούς στην έναρξη των εργασιών της Βουλής το τροπάριο με το “νίκας τοις ευσεβέσι”.

Πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι η ποιμαίνουσα Εκκλησία πρέπει να ομιλή για όλα τα θέματα με το δικό της θεολογικό λόγο, ξένο από διάφορες σκοπιμότητες. Η Εκκλησία δεν είναι φέουδο κανενός, τα μέλη όλων των κομματικών παρατάξεων είναι μέλη της Εκκλησίας, είτε δυνάμει είτε ενεργεία, οπότε οι Κληρικοί δεν εισέρχονται μέσα στην διηρημένη κοινωνία για να συντηρούν την διαίρεση, αλλά για να προσκαλούν την διηρημένη κοινωνία στην ενότητα της πίστεως, της αγάπης και της αληθείας, και αυτό βέβαια δεν αναφέρεται στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας Δαμασκηνό, αλλά σε μερικούς άλλους που κομματικοποιούν την εκκλησιαστική ζωή.

 

  • Προβολές: 1086

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance