Χριστίνα Καρανικόλα-Σχοινά: Από την γλώσσα στο πνεύμα της Παραδόσεώς μας

της κ. Χριστίνας Καρανικόλα-Σχοινά, φιλολόγου

Πριν τρία χρόνια ξεκίνησε από το τμήμα Νεότητος της Ενορίας Αγίου Δημητρίου Ναυπάκτου μία προσπάθεια διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών για τους μαθητές της Στ´ Δημοτικού, μέσα από ύμνους και λειτουργικά κείμενα της Εκκλησίας μας.

Κίνητρο για την προσπάθεια αυτή ήταν η επιθυμία να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τη γλώσσα των λειτουργικών κειμένων της Εκκλησίας μας και αφορμή οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μαθητές της Α´ Γυμνασίου, όταν για πρώτη φορά έρχονται σε επαφή με τα αρχαία ελληνικά. Έτσι, με τις ευλογίες του Σεβ. Μητροπολίτου μας, ξεκίνησε η προσπάθεια αυτή. Η σχετική ενημερωτική επιστολή που στάλθηκε στους γονείς προκάλεσε το ενδιαφέρον γονιών και μαθητών, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν αρκετά την πρώτη χρονιά, πιο πολύ τη δεύτερη και πολύ περισσότερο την τρίτη (φετινή) χρονιά.

Έχουμε την ευλογία να μιλάμε μια γλώσσα με τη μεγαλύτερη ιστορία από όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Οι ρίζες της βρίσκονται πολύ βαθιά στο παρελθόν, αφού μιλιέται αδιάκοπα σ’ αυτόν τον τόπο εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια και γράφεται εδώ και τρισήμισυ χιλιάδες χρόνια. Μέσα στη μακραίωνη πορεία της πέρασε από διάφορα στάδια εξέλιξης, δίνοντας και παίρνοντας στοιχεία από κάθε εποχή, προσαρμοζόμενη κάθε φορά σε τόπους, χρόνους και καταστάσεις, χωρίς να χαθή η συνοχή της. Είναι η ίδια γλώσσα που μίλησε ο Όμηρος, ο Σωκράτης, που έγραψαν οι Ευαγγελιστές, οι Τρεις Ιεράρχες, ο Μακρυγιάννης, ο Παπαδιαμάντης, ο Παλαμάς, ο Σεφέρης και που μιλάμε και γράφουμε κι εμείς σήμερα.

Αυτήν τη γλώσσα έχουμε χρέος να την μαθαίνουμε, να την χρησιμοποιούμε και να την διδάσκουμε με αγάπη στα παιδιά μας. Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών, έστω και μια φορά την εβδομάδα, προσφέρει στα παιδιά μια ικανοποιητική – για την ηλικία τους– προσέγγιση του γλωσσικού μας πλούτου. Είναι ένας προϊδεασμός, μια πρώτη γνωριμία, μια μικρή εμπειρία για τα παιδιά της Στ´ Δημοτικού, που τα βοηθά να πάνε στο Γυμνάσιο ενημερωμένα.

Τα μαθήματα γίνονται κάθε Σάββατο απόγευμα, στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως, σε χώρο που έχει διαμορφωθή γι’ αυτόν το σκοπό. Μοιάζει σαν ένα μεγάλο φροντιστήριο, αφού 20-25 παιδιά κάθε φορά συγκεντρώνονται εκεί, για να μυηθούν στις ρίζες της γλώσσας μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περυσινοί μαθητές, που φέτος φοιτούν στην Α´ Γυμνασίου, εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους για τη βοήθεια που είχαν, ενώ άλλοι, που διέκοψαν μας λένε πόσο μετάνοιωσαν.

Τα κείμενα της εκκλησιαστικής γραμματείας που χρησιμοποιούνται, είναι τα πιο κατάλληλα, γιατί είναι γνωστά, εύκολα, προσιτά και κυρίως ζωντανά ως ακούσματα στην εκκλησιαστική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Είναι άλλωστε πολύ συνηθισμένες στον καθημερινό λόγο πάμπολλες εκφράσεις, παρμένες από εκκλησιαστικά κείμενα. Όλοι λέμε ή ακούμε φράσεις, όπως “αγρόν ηγόραζε” για τον αδιάφορο, “νίπτει τας χείρας του” για τον ανεύθυνο, “ως μάννα εξ ουρανού” για την απροσδόκητη ευεργεσία, “συ είπας”, “η εν πολλαίς αμαρτίαις” και πάρα πολλές ακόμη εκφράσεις εύχρηστες, ολοζώντανες, που διατυπώνουν με δύναμη συγκεκριμένα νοήματα της καθημερινότητας. Αυτό σημαίνει πώς υπάρχει μεγάλη διείσδυση της εκκλησιαστικής γλώσσας, έστω και “αποπνευματικοποιημένης” στην καθομιλουμένη και τα παιδιά είναι εξοικειωμένα μ’ αυτές και ενθουσιάζονται, όταν τις συναντούν στα κείμενα.

Η επιλογή των κειμένων, τα οποία δίνονται φωτοτυπημένα στα παιδιά, παρακολουθεί το εορτολόγιο της Εκκλησίας, για να συμβαδίζη με τη συναισθηματική πραγματικότητα των παιδιών και γενικότερα την εκκλησιαστική επικαιρότητα. Έτσι το Δεκέμβριο εργάζονται πάνω σε χριστουγεννιάτικους ύμνους, παραμονές μεγάλων εορτών δίνονται τα σχετικά απολυτίκια, αργότερα κομμάτια από τον Ακάθιστο Ύμνο κ.ο.κ. Δίνονται ακόμη στα παιδιά κάποια βασικά στοιχεία γραμματικής και συντακτικού και βέβαια μαθαίνουν αρκετές λέξεις της αρχαίας, πάντα σε σχέση με τις ομόρριζές τους, που χρησιμοποιούμε σήμερα. Έτσι μαθαίνουν εύκολα το “οράω-ώ” γιατί γνωρίζουν την όραση, τα “ώτα” γιατί ξέρουν την ωτίτιδα, το “λανθάνω” γιατί ξέρουν το λάθος, το “έρπω” γιατί ξέρουν το ερπετό κ.τ.λ.

Παράλληλα με το γλωσσικό μέρος του μαθήματος βέβαια περνά στο παιδί και το νόημα του κειμένου, το οποίο εκφράζει στην αυθεντικότητά της την αλήθεια του Ευαγγελίου και ανόθευτη την ορθόδοξη θεολογία των Πατέρων. Έτσι, εντελώς αβίαστα, το παιδί κατηχείται στις λεπτομέρειες της πίστεώς μας. Αναλύοντας π.χ. το “Άξιόν εστιν ως αληθώς” διαμορφώνει στην ψυχή του την εικόνα της Θεοτόκου και συνειδητοποιεί τη θέση που έχει στην Εκκλησία. Όταν έχη μπροστά του τα ειρηνικά ή τα πληρωτικά της Θ. Λειτουργίας, διαπιστώνει το εύρος της προσευχής της Εκκλησίας, η οποία αγκαλιάζει τον άνθρωπο σε όλες τις ανάγκες του και ταυτόχρονα παίρνει το μήνυμα ότι όλα πρέπει να τα αναθέτη στο Θεό. Όταν έχη μπροστά του το τροπάριο της Κασσιανής, βλέπει το βάθος της μετάνοιας και της ταπείνωσης, που είναι η ουσία της πνευματικής ζωής του Χριστιανού. Έτσι το παιδί γνωρίζει και εξοικειώνεται με το πνεύμα της Εκκλησίας και βοηθιέται να διαμορφώση εκκλησιαστικό φρόνημα, που τόσο λείπει από την εποχή μας.

Εκείνο, που θα μπορούσα να υπογραμμίσω ως καταστάλαγμα της μικρής πείρας που απέκτησα από την τριετή ενασχόλησή μου με το θέμα αυτό – τής διδασκαλίας στους μικρούς μαθητές της γλώσσας της παραδόσεώς μας– είναι ότι η γλώσσα της Εκκλησίας, επειδή ακριβώς είναι ζωντανό, επαναλαμβανόμενο άκουσμα στα πλαίσια της εκκλησιαστικής ζωής, “δουλεύει” μέσα στην παιδική ψυχή και διαμορφώνει γλωσσικό αισθητήριο. Και αυτό φαίνεται καθαρά στα παιδιά, που οι γονείς τους τα οδηγούσαν από μικρά στο Ναό. Κατανοούν πιο εύκολα τα κείμενα ακόμη κι αν υπάρχουν άγνωστες λέξεις. Έχουν την ικανότητα να ξεπερνούν λεπτομερειακά προβλήματα και δείχνουν να κατέχουν τη γλώσσα σε μεγαλύτερο βάθος. Διαθέτουν καλλιεργημένο γλωσσικό ένστικτο, το οποίο φυσικά τροφοδοτείται από τις βασικές δογματικές αλήθειες, που έχουν εμπεδωθεί στην ψυχή τους από τον συχνό εκκλησιασμό τους και έχουν διαμορφώσει την πίστη τους. Έτσι τα ποιητικά και εορταστικά κείμενα δημιουργούν συναισθηματική ατμόσφαιρα, η οποία κατά τη διάρκεια του μαθήματος αναβιώνει στο παιδί, που εκκλησιάζεται, εμπειρίες που έζησε μέσα στο Ναό, όταν άκουγε το συγκεκριμένο ύμνο, εν ώρα Λειτουργίας, βλέποντας γύρω του τα προσευχόμενα πρόσωπα των Αγίων και με το άρωμα του θυμιάματος και του αναμμένου κεριού να του γεμίζη την ύπαρξη. Ακούσματα, όπως το “σήμερον κρεμάται επί ξύλου”, “Τη υπερμάρχω Στρατηγώ τα νικητήρια”, “ώ γλυκύ μου έαρ” ή “Σε τον αναβαλόμενον το φως ώσπερ ιμάτιον”, σφραγίζουν ανεξίτηλα την ψυχή του παιδιού και “μιλάνε” μέσα του σ’ όλη του τη ζωή.

  • Προβολές: 1016

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἰστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance