Αρχιμ. π. Πολυκάρπου Παστρωμά: Ἡ Τοπικὴ Ἐκκλησία

του Αρχιμ. π. Πολυκάρπου Παστρωμά,

Ηγουμένου Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Αμπελακιωτίσσης

Δημοσιεύουμε, όπως είχαμε υποσχεθή, σε δύο συνέχειες την εισήγηση του π. Πολυκάρπου στο Ι Ιερατικό Συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, τον Σεπτέμβριο ε.ε.

* * *

Σεβασμιώτατε, Σεβαστοί Πατέρες και Αδελφοί,

Το θέμα που μας ανατέθηκε να αναπτύξουμε στο σημερινό Ι Ιερατικό συνέδριο της Ιεράς Μητροπόλεως Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου είναι: «Η τοπική Εκκλησία».

Πρέπει, δηλαδή, να εξετάσουμε στα πλαίσια αυτής της εισηγήσεως πως καταδεικνύεται η καλύτερα πως βιώνεται η ενότητα μεταξύ των μελών του σώματος του Χριστού στο χώρο της τοπικής Εκκλησίας. Βεβαίως ένα τέτοιο εγχείρημα είναι βαρύ και δύσκολο για τις ασθενείς πνευματικές μας δυνάμεις, όμως ελπίζοντας στην βοήθεια του Θεού και ζητώντας τις ευχές τόσον του Σεπτού Ποιμενάρχου μας κ. Ιεροθέου, όσον και όλων των πατέρων της συνάξεως αυτής, προχωρούμε με τη χάρη του Θεού στην ανάπτυξη του θέματος που μας δόθηκε.

Η τοπική Εκκλησία.

Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί πιστεύουμε και ομολογούμε πίστη στην Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Την Εκκλησία ίδρυσε ο Κύριος και εθεμελίωσαν οι Απόστολοι. Έχει διπλό χαρακτήρα. Είναι καθίδρυμα αγιαστικό και κοινωνία Ορθόδοξη. Πάνω στο θέμα αυτό ο καθηγητής κ. Αθανάσιος Δεληκωστόπουλος σημειώνει: «Θα μπορούσαμε να ορίσουμε την Εκκλησία ως Ιερό Καθίδρυμα, το οποίο ιδρύθη από τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Θεού για την σωτηρία και τον αγιασμό των ανθρώπων, φέρει το θείον κύρος και την αυθεντία του Κυρίου και αποτελείται από ανθρώπους που έχουν μία πίστη και τα ίδια Μυστήρια, διαιρούνται δε αυτοί στο λαό και στον κλήρο που ανάγει την αρχή του με αδιάκοπο διαδοχή στους Αποστόλους και δι’ αυτών στον Κύριο». Κατά τον Απόστολο Παύλο (Εφεσ. α 22β-23) ο Χριστός αποτελεί την Κεφαλή της Εκκλησίας και η Εκκλησία το σώμα Του.

Ο καθηγητής κ. Ιωάννης Καραβιδόπουλος ερμηνεύοντας τα εν λόγω χωρία θα πη ότι: «Με την χαρακτηριστική αυτή εικόνα των στίχων 22β-23 για την Εκκλησία ως σώμα με Κεφαλή τον Χριστό, υπογραμμίζονται οι εξής αλήθειες της πίστεως:

α) Η ενότητα της ανθρωπότητος δεν είναι δοσμένη εκ φύσεως, όπως υποστήριζαν οι Στωϊκοί κατά την εποχή του Παύλου, αλλά αποτελεί δωρεά του Θεού και αποτέλεσμα της εν Χριστώ επεμβάσεώς Του μέσα στον κόσμο. Στη διασπασμένη από την αμαρτία ανθρωπότητα ο Θεός προσφέρει με την ίδρυση της Εκκλησίας την δυνατότητα της ενότητος.

β) Ο κάθε Χριστιανός δεν αποτελεί μεμονωμένη ύπαρξη στον κόσμο, αλλά ζη σε κοινωνία με τα άλλα μέλη της Εκκλησίας και όλα τα μέλη μαζί συνδέονται με τον Χριστό και,

γ) Ο Χριστός ως Κεφαλή εξασφαλίζει την ενότητα της Εκκλησίας και την αρμονική σχέση των μελών μεταξύ τους.

Από τις βασικές αυτές αλήθειες αντιλαμβάνεται κανείς ότι η διδασκαλία του Παύλου για την Εκκλησία ως σώμα Χριστού είναι πολύ ενδιαφέρουσα και για την εποχή μας. Σε αντίθεση με την επικρατούσα σήμερα ατομοκρατία υπογραμμίζει την κοινωνική προοπτική της χριστιανικής θεωρήσεως του ανθρώπου, σύμφωνα με την οποία ο Χριστιανός δεν αποτελεί μεμονωμένη ύπαρξη στον κόσμο, αλλά βρίσκεται σε σχέση επικοινωνίας με τους άλλους αδελφούς. Οι σχέσεις του με τον Θεό επιβεβαιώνονται και απηχούνται στη συμπεριφορά του προς τους άλλους. Η αναγνώριση του συνανθρώπου ως αδελφού και όχι ως εχθρού, συντελείται μέσα στο σώμα του Χριστού, όπου όλοι αισθάνονται ότι είναι μέλη του ίδιου οργανισμού, που συνδέονται μεταξύ τους και με την Κεφαλή του σώματος.

Πρέπει ακόμη να τονισθή ότι η συμμετοχή των πιστών στο σώμα του Χριστού με την ιδιότητα του μέλους δεν αποτελεί στατική κατάσταση, αλλά δυναμική. Σημαίνει, δηλαδή, την αρχή μιας πορείας με τέρμα την Βασιλεία του Θεού και η πορεία αυτή συνεπάγεται συνεχή προσπάθεια και επαγρύπνηση. Γι’ αυτό και ο Ιερός Χρυσόστομος πολύ χαρακτηριστικά υπενθυμίζει: «Μη τοίνυν θαρρώμεν ότι γεγόναμεν άπαξ του σώματος».

Η πληρότητα της τοπικής Εκκλησίας.

Κατά την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία κάθε τοπική Εκκλησία αποτελεί πλήρη φανέρωση της Μιας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας στα συγκεκριμένα γεωγραφικά της όρια, εγκεντρισμένη στον έναν Κύριο Ιησού Χριστό και ευρισκομένη σε ταυτότητα πίστεως αλληλοδιαδόχως προς την ερχέγονη Αποστολική Εκκλησία και προς τις άλλες κατά τόπους Εκκλησίες. Γράφει σχετικά ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης στην Εκκλησιολογική του μελέτη «Η ενότης της Εκκλησίας εν τη Θεία Ευχαριστία και τω Επισκόπω κατά τους τρεις πρώτους αιώνας», «Υψίστην μορφήν εκφράσεως μιας τοιαύτης κατά την Οικουμένην Εκκλησίας απετέλει η ενότης εν τη Θεία Ευχαριστία και τω Επισκόπω. Η ενότης των ανά τον κόσμον πιστών δεν ήτο ειμή ενότης δια του Επισκόπου και της εις ην ανήκεν έκαστος Εκκλησίας. Το κύτταρον της εκκλησιαστικής ενότητος (δεν) ήτο η μία Ευχαριστία, η υπό τον Επίσκοπον ούσα και η εν αυτή εκφραζομένη «Καθολική Εκκλησία».

Ο Επίσκοπος.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως ανέλυσε προηγουμένως ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας, είναι μία Ιεραρχική Εκκλησία. Ουσιαστικό στοιχείο της δομής της είναι η αποστολική διαδοχή των Επισκόπων. Γράφει και πάλιν ο Σεβασμιώτατος Περγάμου: «Ουχί μόνον πάντες οι Επίσκοποι από κοινού, αλλά εις έκαστος Επίσκοπος είναι διάδοχος πάντων των Αποστόλων...». Ενώ ο Δοσίθεος τονίζει: «Το αξίωμα του Επισκόπου είναι τόσο αναγκαίο στην Εκκλησία, ώστε χωρίς αυτό ούτε η Εκκλησία ούτε καν το όνομα Χριστιανός δεν μπορεί να υπάρξη... ο Επίσκοπος είναι ζωντανή εικόνα του Χριστού πάνω στη γη...καί πηγή όλων των Μυστηρίων της Καθολικής Εκκλησίας μέσω των οποίων επιτυγχάνουμε τη σωτηρία μας». «Αν κάποιος δεν είναι με τον Επίσκοπο, δεν είναι στην Εκκλησία» θα πη ο άγιος Κυπριανός.

Στις Αποστολικές Διαταγές γράφεται ότι ο Αρχιερεύς είναι «Διδάσκαλος ευσεβείας, ούτος μετά Θεόν πατήρ ημών...ουτος επίγειος Θεός μετά Θεόν, ος οφείλει της παρ’ ημών τιμής απολαύειν». Ο δε άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος διδάσκει: «Ώσπερ ουν ο Κύριος άνευ του Πατρός ουδέν ποιεί...ουτω και ημείς άνευ του Επισκόπου, μηδέ Πρεσβύτερος, μηδέ Διάκονος, μηδέ λαϊκός. Μηδέ τι φαινέσθω υμίν εύλογον παρά την εκείνου γνώμην· το γαρ τοιούτον παράνομον και Θεού εχθρόν».

Με την εκλογή και χειροτονία του ο Επίσκοπος προικίζεται με την τριπλή εξουσία, α) να διοική, β) να διδάσκη, και γ) να επιτελή τα Μυστήρια. Ο Επίσκοπος τοποθετείται από τον Θεό για να καθοδηγή και να κυβερνά το ποίμνιο που έχει την ευθύνη του, που σημαίνει ότι οι Επίσκοποι είναι εις τύπον και τόπον της Κεφαλής της Εκκλησίας, τουτέστιν του Χριστού· και δια των Επισκόπων ενεργεί ο Χριστός. Κατά την χειροτονία του ο Επίσκοπος λαμβάνει επίσης το ιδιαίτερο χάρισμα από το Άγιο Πνεύμα, δυνάμει του οποίου ενεργεί ως διδάσκαλος της πίστεως. Όταν άλλα μέλη της Εκκλησίας, Ιερείς η λαϊκοί κηρύττουν, ενεργούν ουσιαστικά ως εκπρόσωποι του Επισκόπου. Τέλος ο Επίσκοπος, κατά τον Δοσίθεο, είναι «πηγή όλων των μυστηρίων».

Στην αρχαία Εκκλησία λειτουργός της Ευχαριστίας ήταν ο Επίσκοπος. Και σήμερα ο Ιερεύς που τελεί την Θεία Λειτουργία ενεργεί ως εκπρόσωπος του Επισκόπου. Γιαυτό και είναι αδανόητο να τελεσθή Θεία Λειτουργία από τον Ιερέα χωρίς την ύπαρξη αντιμηνσίου με την υπογραφή του οικείου Επισκόπου η με την απάλειψη της μνημονεύσεως η της μνημονεύσεως λόγω νομικού καθήκοντος του ονόματος του οικείου Επισκόπου. Κάτι τέτοιο αποτελεί αλλοίωση του εκκλησιαστικού φρονήματος και συνιστά νοσηρή κατάσταση. Προς επίρρωσιν των λεγομένων ας ακούσουμε τον άγιο Ιγνάτιο να τονίζη χαρακτηριστικά: «Καλώς έχει Θεόν και Επίσκοπον ειδέναι. Ο τιμών τον Επίσκοπον υπό Θεού τετίμηται, ο λάθρα Επισκόπου τι πράσσων τω διαβόλω λατρεύει».

Προηγουμένως αναφέραμε ότι ο Επίσκοπος εκλέγεται για να κυβερνά το εμπιστευθέν αυτώ ποίμνιον. Ενεργεί, δηλαδή, ως κυβερνήτης. Όμως ο όρος κυβερνήτης δεν πρέπει να νοηθή ότι δηλώνει κάποιον σκληρό και απρόσωπο τρόπο διακυβέρνησης. Ο Επίσκοπος κατά την εξάσκηση της εξουσίας του καθοδηγείται από τον χριστιανικό νόμο της αγάπης. Δεν είναι κάποιος τύραννος, αλλά ο Πατέρας του ποιμνίου του.

Η ορθόδοξη στάση προς το επισκοπικό αξίωμα δίνεται χαρακτηριστικά στην ευχή που χρησιμοποιείται κατά την χειροτονία: «Συ, Χριστέ, και τούτον τον αναδειχθέντα οικονόμον της Αρχιερατικής χάριτος ποίησον γενέσθαι μιμητήν σου του αληθινού ποιμένος, τιθέντα την ψυχήν αυτού υπέρ των προβάτων σου, οδηγόν είναι τυφλών, φως των εν σκότει, παιδευτήν αφρόνων, διδάσκαλον νηπίων, φωστήρα εν κόσμω· ίνα καταρτίσας τα ψυχάς τας εμπιστευθείσας αυτώ επί της παρούσης ζωής, παραστή τω βήματί σου ακαταισχύντως και τον μέγαν μισθόν λάβη, ον ητοίμασας τοις αθλήσασιν υπέρ του κηρύγματος του Ευαγγελίου σου».

Το κύρος που διαθέτει ο Επίσκοπος είναι ουσιαστικά το κύρος που διαθέτει η Εκκλησία. Όσο μεγάλα και αν είναι τα προνόμια του Επισκόπου, δεν είναι κάποιος που έχει τοποθετηθή πάνω από την Εκκλησία, αλλά είναι αυτός που κατέχει ένα αξίωμα μέσα στην Εκκλησία. Επίσκοπος και λαός αποτελούν μια οργανική ενότητα. Χωρίς Επισκόπους δεν μπορεί να υπάρξη ορθόδοξος λαός, αλλά και χωρίς ορθόδοξο λαό δεν μπορεί να υπάρξη αληθινός Επίσκοπος. «Η Εκκλησία» μας λέγει ο άγιος Κυπριανός, «είναι ο λαός με τον Επίσκοπο, είναι το ποίμνιο που είναι προσκολλημένο στον ποιμένα του. Ο Επίσκοπος βρίσκεται στην Εκκλησία και η Εκκλησία στον Επίσκοπο».

Η εξουσία όμως του Επισκόπου δεν είναι ακέφαλη, διότι κάτι τέτοιο θα εγκυμονούσε αυθαιρεσία. Ο Ιερός Χρυσόστομος λέει χαρακτηριστικά: «Επειδή ο Αρχιερεύς κεφαλή ην του λαού, έδει δε τον πάντων κεφαλήν γινόμενον, έχειν κατά κεφαλής την εξουσίαν· απολελυμένη γαρ αυθεντία αφόρητός εστιν· έχουσα δε επικείμενον το σύνθεμα της δεσποτείας, υπό νόμον άγεται· κελεύει ουν την κεφαλήν μη είναι γυμνήν, αλλά κεκαλυμμένην, ίνα μάθη η κεφαλή του λαού ότι κεφαλήν έχει. Δια τούτο και εν τη Εκκλησία, εν ταις χειροτονίαις των Ιερέων, το Ευαγγέλιον του Χριστού επί κεφαλής τίθεται, ίνα μάθη ο χειροτονούμενος ότι την αληθινήν του Ευαγγελίου κάραν λαμβάνει· και ίνα μάθη ότι, ει και πάντων εστί κεφαλή, αλλ' από τούτους πράττει τους νόμους, πάντων κρατών και τω νόμω κρατούμενος, πάντα λογοθετών και υπό λόγου νομοθετούμενος. Δια τούτο γενναίος τις των αρχαίων, Ιγνάτιος δε ην όνομα αυτώ, ούτος Ιερωσύνη και μαρτυρίω διαπρέψας, επιστέλλων τινι Ιερεί έλεγε· Μηδέν άνευ γνώμης σου γινέσθω, μηδέ συ άνευ γνώμης Θεού τι πράττε. Το τοίνυν έχειν Αρχιερέα το Ευαγγέλιον, σημείον εστί το υπ’ εξουσίαν είναι».

(συνεχίζεται στο επόμενο)

  • Προβολές: 1515

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἱστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance