Ἐπίκαιροι Σχολιασμοί: Ἡ "Θρησκεία - Ἔνστικτο" καὶ ἡ Ὀρθοδοξία

του Πρωτ. π. Θωμά Βαμβίνη

Με αφορμή την τελευταία απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, που έκρινε ανεπαρκείς τις ώρες διδασκαλίας του μαθήματος των θρηκευτικών στα Λύκεια, γράφηκαν στον τύπο πολλά, κυρίως από νομικούς και δημοσιογράφους, που μελέτησαν το θέμα από πολλές πλευρές και με ποικίλες προϋποθέσεις. Αυτό που φάνηκε από την αρθρογραφία είναι ότι πολλοί διανοούμενοί μας έχουν πάρει τα θεολογικά τους μαθήματα από τους Άγγλους και τους Γάλλους δεϊστές του 17ου και του 18ου αιώνα και όχι από τους εκφραστές της παραδόσεως του τόπου μας.

Ο δεϊσμός είναι ένα θρησκευτικό και φιλοσοφικό κίνημα που βρίσκεται στους αντίποδες του Χριστιανισμού, αλλά και του αθεϊσμού. Ο Χριστιανισμός, και ιδιαίτερα η Ορθοδοξία, στηρίζει την πίστη του στην αδιάρρηκτη σχέση μεταξύ Θεού και κόσμου, μέσω των ακτίστων ενεργειών του Θεού, ενώ ο δεϊσμός δεν δέχεται ότι υπάρχει τέτοια σχέση. Ο αθεϊσμός, από την άλλη μεριά, αρνείται την ύπαρξη του Θεού, ενώ ο δεϊσμός δέχεται την ύπαρξη δημιουργού Θεού, αλλά αυτός δεν παρεμβαίνει στην ιστορική πορεία του κόσμου, δεν επικοινωνεί με τους ανθρώπους. Κατά τον καθηγητή Β. Γιούλτση “χαρακτηριστική διδασκαλία των δεϊστών ήταν η πίστη σε μια φυσική θρησκεία, αντίθετη σε μια “αποκεκαλυμμένη θρησκεία”, πιο ειδικά στο Χριστιανισμό. Οι δεϊστές απορρίπτουν τη θεοπνευστία της Βίβλου, αρνιούνται τα θαύματα, δεν επιτρέπουν χώρο στη θεολογία τους για μια διδασκαλία σχετική με το απολυτρωτικό έργο του Χριστού, που θεωρούν απλά σαν έναν πολύ σπουδαίο άνθρωπο. Ορισμένοι αρνιούνται κι αυτήν την αθανασία της ψυχής” (Κοινωνιολογία του αθεϊσμού, σελ.36).

Απόψεις, λοιπόν, που συντονίζονται με το πνεύμα του δεϊσμού είδαν το φως της δημοσιότητας, με αφορμή την τελευταία απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας για το μάθημα των θρησκευτικών. Με αυτά που γράφηκαν επιβεβαιώνονται τα συμπεράσματα του καθηγητή Φώτη Δημητρακόπουλου για την υποταγή μεγάλου τμήματος της νεοελληνικής διανόησης στα δυτικά πρότυπα. Έτσι, είδαμε κείμενα Νεοελληνων να αποστασιοποιούνται από την πίστη “τών Πατέρων ημών” και να επιστρέφουν σε μια πρωτόγονη θρησκευτικότητα ή μάλλον να δέχονται την θρησκευτικότητα ως πρωτογονισμό.

Παίρνω μια χαρακτηριστική περίπτωση από την εφημερίδα “Ελευθεροτυπία”. Ο Γ. Σταματόπουλος στο φύλλο της 29ης Μαΐου γράφει: “Το θρησκευτικό συναίσθημα είναι πανάρχαιο, πρωταρχικό ίσως. Υπ’ αυτό μόνο το πρίσμα - της πρωταρχίας του - οφείλουμε να το σεβόμεθα. Και αυτό θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία της χώρας και όχι τα θλιβερά ιστορικά γεγονότα των θρησκειών και των δοξασιών τους. Το μάθημα των Θρησκευτικών, όπως διδάσκεται τώρα, οφείλει να καταργηθεί”. Κάνοντας πιο συγκεκριμένη την άποψή του για το μάθημα των Θρησκευτικών στη συνέχεια του άρθρου του γράφει: “η Παιδεία, όχι μόνο η ελληνική, οφείλει να δει τη θρησκεία φιλοσοφικώς, με αρωγούς την εθνολογία, τη γλωσσολογία, την παλαιοντολογία· οφείλει να ψυχανεμιστεί το πρώτο μας σκίρτημα και όχι να αδολεσχεί, όπως οι δικαστές, περί θρησκευτικής συνειδήσεως. Η θρησκεία δεν είναι συνείδηση είναι ένστικτο”.

Είναι γεγονός ότι το μάθημα των θρησκευτικών, όπως διδάσκεται τώρα, πρέπει να αναμορφωθή. Το πρόβλημα είναι ποιά μορφή θα πάρη και ποιά θρησκευτικότητα θα καλλιεργή. Την θρησκευτικότητα που είναι ένστικτο ή την πνευματικότητα που ελευθερώνει από την αναγκαιότητα του ενστίκτου;

Πολλοί από τους θεολογούντες φιλοσοφικώς (πού αρθρογράφησαν τον τελευταίο καιρό) συνδέουν την θρησκεία με το αίσθημα του φόβου απέναντι στο θάνατο, απέναντι στο άγνωστο και τις δυνάμεις που απειλούν την ζωή του ανθρώπου. Έτσι, το “ένστικτο της θρησκείας” θεωρείται έκφραση του ενστίκτου της αυτοσυντήρησης. Υπόβαθρό του δηλαδή είναι ο φόβος και η ιδιοτέλεια. Η θρησκεία, όπως διατείνεται ο Γ. Σταματόπουλος, ήταν “η προσπάθεια να μετριασθεί ο τρόμος του ανθρώπου που αντιμετωπίζει τα φοβερά φυσικά φαινόμενα και το φονικό του ένστικτο· ένστικτο που μεταφράζεται ως επιβίωση, βεβαίως”.

Ο χώρος είναι μικρός για να γίνη εδώ η ανάλυση που χρειάζεται σχετικά με το φαινόμενο της θρησκείας. Επιγραμματικά μονάχα πρέπει να αναφέρουμε, ότι δεν μπορεί μια πίστη που γεννιέται από τον φόβο και την ιδιοτέλεια να οδηγήση κάποιον στον μαρτυρικό θάνατο και να τον κρατήση ήρεμο κατά την διάρκεια των βασανιστηρίων, γεμάτο ειλικρινή αγάπη για τους βασανιστές του. Δεν μπορεί η ιδιοτέλεια και ο φόβος να κατασκευάσουν κήρυγμα για ταπείνωση και αγάπη· για ταπείνωση που δεν είναι σύμπλεγμα κατωτερότητας, αλλά ειλικρινής και νηφάλια γνώση του εαυτού μας και αγάπη που δεν ζητεί “τά εαυτής”. Δεν μπορεί ποτέ ο τρόμος απέναντι στην απειλή της ζωής να διδάξη το “μή αντιστήναι τω πονηρώ”, ή “νίκα εν τω αγαθώ το κακόν”. Η Ορθόδοξη Εκκλησία στην ιστορική της πορεία έχει δημιουργήσει έναν πολιτισμό, που σε όλες τις εκφράσεις του, αρχιτεκτονικές, λογογραφικές, ποιητικές ή εικαστικές, προβάλλει την κατάργηση της πρωτόγονης θρησκευτικότητας, με την θεραπεία της προσωπικότητας του ανθρώπου από την φιλαυτία και την ιδιοτελή αγάπη. Η μελέτη αυτού του πολιτισμού, που έχει διάρκεια και απαντά και στα σύγχρονα αγωνιώδη υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου, είναι πρωταρχικό έργο της Πολιτείας που τον κληρονόμησε. Είναι από κάθε άποψη πολύ ενδιαφέρον να μελετήση κανείς, πώς μέσα στην Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία υπερβαίνεται “η θρησκεία που είναι ένστικτο”.

Αντί, λοιπόν, να μιλάμε την γλώσσα των δεϊστών του 18ου αιώνα είναι στις μέρες μας για πολλούς λόγους απαραίτητο να προσεχθή και να μελετηθή η “προκλητική” τοποθέτηση του π. Ι. Ρωμανίδη, που είναι όμως ακραιφνώς ορθόδοξη, ότι “η Θρησκεία είναι νευροβιολογική ασθένεια, η δε Ορθοδοξία η θεραπεία της”. Πιστεύω ότι μια κριτική για το μάθημα των θρησκευτικών, μπορεί να είναι από ορθοδόξου πλευράς εποικοδομητική, μόνο αν γίνη με βάση την τοποθέτηση αυτή του π. Ι. Ρωμανίδη, με την αγιογραφική και πατερική ανάλυση που της κάνει ο ίδιος, αλλά και ο Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος στο τελευταίο βιβλίο του, με τίτλο “Εικονοφιλικό και εικονοκλαστικό πνεύμα”.

Ετικέτες: ΕΠΙΚΑΙΡΟΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΙ

  • Προβολές: 1724

Χρησιμοποιοῦμε cookies γιὰ νὰ βελτιώσουμε τὴν ἐμπειρία σας στὸν ἱστότοπο μας.  Διαβάστε Περισσότερα - Ἀποδοχή.

We use cookies to improve your site experience. Read More - Acceptance